Het korte antwoord
Bijna alles aan je kind is een mix van beide biologische ouders. Van de meeste genen zijn er twee kopieën, één van elke ouder, dus de meeste eigenschappen putten uit beide kanten van de familie.
Er zijn twee echte uitzonderingen, en allebei volgen ze de eicel: de mitochondriën, en het X-chromosoom van een kind met XY-chromosomen. Veel populaire beweringen over eigenschappen die van één ouder komen, zoals intelligentie van de moeder, houden geen stand.
Mitochondriën komen alleen uit de eicel
Mitochondriën zijn piepkleine structuren in elke cel die moleculen omzetten in energie. Elk ervan bevat een kleine hoeveelheid eigen DNA.
Alleen eicellen geven mitochondriën door aan het embryo dat zich ontwikkelt. Mitochondriaal DNA komt dus altijd van de biologische ouder van wie de eicel komt, nooit uit de zaadcel. Dat heet ook wel maternale overerving.
Aandoeningen door veranderingen in het mitochondriale DNA kunnen kinderen van elk geslacht treffen. Ze kunnen in elke generatie van een familie opduiken, maar worden niet via de zaadcel doorgegeven.
Het X-chromosoom volgt de eicel bij kinderen met XY
De meeste mensen hebben twee X-chromosomen (XX) of één X en één Y (XY). Eén X komt altijd van de biologische ouder van wie de eicel komt. Een kind met XX-chromosomen krijgt een tweede X uit de zaadcel. Een kind met XY-chromosomen heeft alleen de X uit de eicel.
Dat heeft een duidelijk effect op eigenschappen waarvan de genen op het X-chromosoom liggen, de zogenaamde X-gebonden eigenschappen. Die kunnen niet via de zaadcel naar een kind met XY gaan.
Kleurenblindheid is het bekendste voorbeeld. Een kind met XY heeft maar één X, dus één kopie van de variant is genoeg om zichtbaar te worden. Een kind met XX heeft een tweede X, en daar moet een variant meestal op beide kopieën zitten om effect te hebben. Daarom komt kleurenblindheid vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, en daarom kan een ouder met XX-chromosomen de variant dragen zonder kleurenblind te zijn, en hem toch doorgeven.
Fabel: intelligentie komt van de moeder
Een populaire bewering zegt dat kinderen hun intelligentie van hun moeder krijgen. Onderzoek ondersteunt zo'n regel niet.
MedlinePlus Genetics beschrijft intelligentie als een complexe eigenschap die door genen en omgeving gevormd wordt. Er zijn waarschijnlijk veel genen bij betrokken die elk maar een kleine bijdrage leveren, en onderzoek heeft geen enkel gen met een grote rol gevonden. Intelligentie wordt ook sterk beïnvloed door de omgeving.
Lijkt een kind op één ouder, dan kan dat komen door de genen die ze delen, door het gezin waarin het opgroeide, of, het waarschijnlijkst, door allebei. Met zoveel genen in het spel, en een kopie van de meeste genen van elke biologische ouder, is er geen reden om één kant alle eer te geven.
Fabel: kaalheid komt van de vader van je moeder
Hier zit een kern van waarheid in. Het gen met het sterkste bekende verband met erfelijke kaalheid bij mannen is het androgeenreceptorgen (AR), en dat ligt op het X-chromosoom. Een kind met XY krijgt die X van de biologische ouder van wie de eicel komt. Die ouder kreeg hem van een van zijn of haar eigen twee ouders, dus elk van beide grootouders aan die kant kan de bron zijn.
Maar het is lang niet het hele verhaal. Een onderzoek uit 2017 bij meer dan 52.000 mannen in UK Biobank vond 287 onafhankelijke genetische signalen die samenhangen met erfelijke kaalheid bij mannen. Veertig daarvan lagen op het X-chromosoom. De andere 247 lagen op de andere chromosomen, die kinderen van beide biologische ouders erven.
Kaalheid aan beide kanten van de familie kan dus meespelen, en geen enkele grootouder beslist het alleen.
Lengte en de meeste andere eigenschappen komen van allebei
Lengte laat zien hoe de meeste eigenschappen werken. MedlinePlus Genetics schat dat ongeveer 80% van iemands lengte bepaald wordt door de DNA-varianten die hij of zij geërfd heeft. Er zijn er al meer dan 700 gevonden, en er worden er nog meer verwacht. De omgeving, zoals voeding, levert een kleinere bijdrage.
Omdat kinderen die varianten van beide ouders erven, worden ze meestal ongeveer even lang als hun ouders. Daarom gaat de lengtevoorspeller uit van de lengte van beide biologische ouders. Onze oogkleurcalculator en bloedgroepcalculator werken op dezelfde manier: elke ouder geeft een van zijn of haar twee kopieën door.
Wat dit betekent voor het uiterlijk van je baby
Ook het uiterlijk is een mix. De trekken van je kind komen uit genen van jullie allebei, en ieder van jullie geeft van elk gen maar een van de eigen twee kopieën door. Niemand kan aan jullie gezichten zien welke kopieën dat zullen zijn, of naar welke kant je baby zal aarden.
Ben je benieuwd, dan mengt de babyfotogenerator met AI jullie twee foto's tot een beeld van een mogelijk kind. Het is een leuke manier om het je voor te stellen, geen genetische voorspelling.