Ja, als jullie allebei de rode versie dragen
Rood haar komt vooral van één gen, MC1R, en erft meestal recessief over. In de meeste gevallen heeft een kind van beide biologische ouders een rode versie van het gen nodig om rood haar te krijgen. Een ouder met één rode en één gewone kopie heeft meestal helemaal geen rood haar, maar kan de rode kopie wel doorgeven.
Twee ouders met bruin, zwart of blond haar kunnen dus een baby met rood haar krijgen als ze allebei een rode versie dragen. In het eenvoudige model heeft elk van hun kinderen dan 1 kans op 4 op rood haar.
Wat MC1R doet
MC1R bevat de instructies voor een receptor die vooral op pigmentcellen zit. Die receptor bepaalt welk soort melanine de cellen maken: eumelanine, dat donker is, of feomelanine, dat rood tot geel is. Werkt de receptor niet, dan maken de cellen vooral feomelanine. Mensen die vooral feomelanine maken, hebben vaak rood of blond haar, sproeten en een lichte huid die slecht bruint.
Het verband met rood haar werd in 1995 beschreven. Onderzoekers vonden veranderingen in MC1R bij meer dan 80% van de mensen met rood haar of een lichte huid die slecht bruint, maar bij minder dan 20% van de mensen met bruin of zwart haar.
De kans van 1 op 4, uitgerekend
Iedereen heeft twee kopieën van MC1R en geeft er willekeurig één door aan elk kind. Een drager geeft de rode versie dus de helft van de keren door.
Zijn jullie allebei drager, dan heeft elk kind:
- 1 kans op 4 om de rode versie van jullie allebei te krijgen, en dus rood haar;
- 2 kansen op 4 om één rode versie te krijgen, en net als jullie drager te zijn;
- 1 kans op 4 om geen enkele rode versie te krijgen.
Deze kansen gelden voor elke zwangerschap apart. Twee kinderen met donker haar maken een derde kind met rood haar niet meer of minder waarschijnlijk.
Waarom rood haar generaties lijkt over te slaan
Omdat dragers meestal geen rood tonen, kan de rode versie ongemerkt via ouders en grootouders met donker of blond haar worden doorgegeven. Ze wordt pas zichtbaar als twee dragers een kind krijgen dat beide rode kopieën erft. Voor een familie lijkt het dan alsof rood haar een of meer generaties overslaat.
Toch zijn dragers niet altijd helemaal onzichtbaar. Eén uitgeschakelde kopie van MC1R kan rossig blond of kastanjerood haar geven. Een onderzoek bij families met veel roodharigen vond ook aanwijzingen dat één kopie invloed kan hebben op de kleur van de baard, het huidtype en sproeten. Een rossige baard of veel sproeten kan dus een hint zijn, maar bruin haar zonder sproeten sluit niets uit.
Hoe vaak dragers voorkomen
Rode versies van MC1R komen in sommige bevolkingsgroepen veel voor. In UK Biobank, een groot onderzoek bij volwassenen van wit-Britse afkomst, zei 4,6% dat rood hun natuurlijke haarkleur was, en ongeveer 92% van hen droeg twee MC1R-varianten. De twee meest voorkomende sterke rode versies van het gen zaten in Britse genetische gegevens elk op ongeveer 1 op de 10 kopieën van MC1R. Daarom dragen zoveel mensen met bruin of blond haar er een zonder het ooit te weten.
Zo gebruik je de calculator
De haarkleurcalculator hierboven kan jullie genen niet zien en rekent daarom met een Nederlands gemiddelde. Hij gaat ervan uit dat een ouder zonder rood haar de rode versie 1 keer op 4 draagt, wat past bij de 2,4% mensen met rood haar in een Nederlands onderzoek. In het Verenigd Koninkrijk, waar rood haar vaker voorkomt (ongeveer 1 op de 22), zou dat eerder 1 keer op 3 zijn.
Rood haar in de familie is de beste aanwijzing die je hebt. Vink voor elke ouder met roodharigen onder de ouders, broers of zussen, grootouders, ooms, tantes, neven of nichten "Er komt rood haar voor in de familie" aan. De calculator verhoogt de kans dat die ouder drager is dan naar 1 op 2.
Voor twee ouders met donker haar geeft dat:
- geen vakje aangevinkt: ongeveer 1% kans op rood haar;
- één vakje aangevinkt: ongeveer 2,5%;
- beide vakjes aangevinkt: ongeveer 6%.
Heeft elk van jullie een moeder of vader met rood haar, dan zijn jullie volgens het eenvoudige model zeker allebei drager, en is de kans de volle 1 op 4. Dat is hoger dan de calculator laat zien, omdat zijn vakje voor elk familielid geldt, niet alleen voor een ouder.
Heeft een van jullie zelf rood haar, dan gaat het model ervan uit dat de roodharige ouder altijd een rode versie doorgeeft, en hangt de kans alleen af van de andere ouder. Zie een ouder met donker en een ouder met rood haar en twee ouders met rood haar.
De grenzen van het eenvoudige model
Echte genetica is rommeliger dan één gen met twee versies. Sommige versies van MC1R hebben een sterk effect, andere maar een licht effect. In UK Biobank hadden de meeste mensen met twee MC1R-varianten blond of lichtbruin haar in plaats van rood, en MC1R verklaarde maar een deel van de genetische invloed op rood haar. Andere genen spelen ook mee, en veel genen bepalen de precieze tint.
Zie de cijfers van de calculator dus als een leuke schatting van de kansen, niet als een genetische test. Het zijn kansen, geen beloftes, en families blijven iedereen verrassen.